Als regisseur van klank en beeld drijft Michel van der Aa muzikanten tot het uiterste van hun kunnen. Hij laat orkesten mimen, pianosnaren bespelen als een viool en zangers een duet vertolken met hun geprojecteerde evenbeeld. “Ik wissel snel van de techniek naar de ‘echte wereld’,” legt Van der Aa uit. “In het stuk Memo bijvoorbeeld speelt een violist eerst een stuk muziek, dat hij opneemt met een cassetterecorder. Vervolgens drukt hij op play en speelt hij een duet met zichzelf.”

‘Uit onderzoek blijkt dat een bovengemiddelde uitdaging en toereikende vaardigheden de beste ervaring opleveren. Als de uitdaging te groot is, ontstaat er spanning, angst. Ligt de lat te laag, dan is er verveling. In beide gevallen is er geen groei of ontwikkeling.’ Frank Heckman, kersvers lector Sustainable Performance aan de Codarts Hogeschool voor de Kunsten, vindt dat de ideale match gezocht moet worden. Dan ontstaat er volgens hem ‘flow’, een fenomeen dat hij in Nederland introduceerde.

‘Op een nacht vond Shook een zonnebril in het bos. Het ding bezorgde hem de rillingen en het was alsof iets of iemand hem vanuit de duisternis begluurde. Thuis borg hij de bril op. Jaren later vond hij hem toevallig terug. Toen hij hem opzette voelde hij zich weer omringd door die mysterieuze gloed van onverzettelijkheid. Ineens hoorde hij een afschrikwekkend gegrom. Twee glinsterende ogen staarden hem aan vanuit de duisternis. Het was een beest. En het wilde de bril terug...’

Maria Schneider is een bijzonder mens. Een gerespecteerde vrouwelijke jazzcomponist die haar composities uitvoert als dirigent van een eigen bigband en Grammy-winnende cd’s in eigen beheer uitgeeft dankzij donaties van fans: dat zie je niet vaak. Met The Maria Schneider Jazz Orchestra kwam ze vorig jaar al naar North Sea Jazz, maar dit jaar dirigeerde ze er de Codarts Bigband, die werk van haar speelde.

Er was het jaar dat er een hond meejankte met het vraag- en antwoordkoortje ingezet door Youssou N’Dour. Er was de editie dat Carlinhos Brown extatische feestgangers doopte in het ondiepe water tussen podium en tribune. En afgelopen jaar scandeerden 5000 - voornamelijk blanke - toehoorders onder de brede sterrenhemel ‘Say it out loud, I’m black and I’m proud’ symbolisch met Pee Wee Ellis en Cheikh Lô mee.

Het klepperende geluid van de cajita, oorspronkelijk een houten kistje om geld op te halen voor de kerk, de vibrerende dreun op de kaak van een muilezel, en natuurlijk de uit Peru afkomstige cajón: Novalima brengt het publiek aan het dansen met een grote verscheidenheid aan traditionele percussie vermengd met pompende elektronica en raggende gitaren.

Orlando ‘Maraca’ Valle is een veelgeprezen fluitist en multi-instrumentalist die al jong met Chucho Valdés, Paquito D’Rivera en Arturo Sandoval speelde bij de legendarische Cubaanse band Irakere. Daarna begon Maraca, die met een Franse fluitiste trouwde en naar Europa verhuisde, zijn eigen grensverleggende orkest Otra Vision. Hij werkte met onder anderen Tata Güines en Miguel Angá Diaz en is wereldwijd bekend als componist, producer en arrangeur voor artiesten uit andere genres, zoals Cesaria Evora.

De gelegenheidsformatie ¡Vaya Mandinga! ambieert een brug te bouwen tussen de Venezolaanse harpmuziek, Afro-Caribische percussie en de West-Afrikaanse kora-muziek uit het Mandé-tijdperk. Met een groep muzikanten uit Venezuela, Gambia en Nederland waaronder kora-speler Lamin Kuyateh en harpist José Franco – werd er in 2007 en 2008 gespeeld, gecomponeerd en opgenomen.

Na compilaties als Salsa Around the World, Afro-Latin Party en ¡Baila! A Latin Dance Party komt Putumayo met een pure, onversneden salsaplaat. De fijne nummers zijn uitgevoerd door orkesten uit Colombia, Cuba, Puerto Rico en de V.S. Er is swingende salsa met Cubaanse tongval van Chico Alvarez - met Chocolate Armenteros op trompet en Oscar Hernández op piano. Er is de sappige klassieker Sujétate la lengua. Er is de Amerikaanse Congolees Ricardo Lemvo die met de elektrische gitaar zijn salsa voorziet van een soepele sound.

Mas allá de todo (‘voorbij alles’) is een vreemde plaat. Twee kanonnen van de Cubaanse muziek, te weten latin jazz-pianist, bandleider van Irakere en festivalorganisator Chucho Valdés, en trovador van het eerste uur Pablo Milanés schreven samen tien composities voor piano en zang. Milanés de teksten, Valdés de melodie en arrangementen. En of het nou komt door de melancholische teksten van de singer-songwriter, toch in de herfst van zijn leven, of de romantische bombast van het pianospel van Valdés, is niet te zeggen. Maar het is allemaal wat stroperig en gezwollen.