Op het Neude in Utrecht opende Frans Haks het Pleinmuseum, een kameleontisch object met moderne beeldende kunst dat deze zomer zeven steden aandoet.

Overdag is het een witte kubus die het traditionele museum moet voorstellen. Bij het ondergaan van de zon komt de witte kolos langzaam in beweging en ontvouwt die zich als een bloem. Een skelet van dikke stalen buizen bespannen met wit projectiedoek van vijftien meter lang en zes meter hoog is het resultaat. Het herbergt iedere avond een solotentoonstelling van een andere kunstenaar: het Pleinmuseum, een nieuw, kameleontisch museaal concept.

Het bouwwerk, dat soms dient als projectiescherm, dan weer als kneedbaar object, reist deze zomer langs zeven Nederlandse en Vlaamse steden. Ontwerper René van Engelenburg wilde laten zien dat er meer manieren van exposeren zijn dan in de conventionele musea. ,,Werken van kunstenaars worden afgeschermd van de buitenwereld en in een steriele context geplaatst. Dat wilde ik doorbreken, juist door gebruik te maken van de context en die niet uit te sluiten.''

Meta Knol, conservator van het Centraal Museum in Utrecht, stelde het programma samen. Ze vergelijkt Van Engelenburg met de surrealistische artiest Marcel Duchamp die het concept tentoonstelling – met zijn miniatuur-oeuvre in een koffertje – in de jaren veertig van de vorige eeuw in twijfel trok. Knol: ,,Ook Van Engelenburg schopt tegen de gevestigde kunstinstellingen aan en komt bovendien met een alternatief.''

Knol vroeg zeven kunstenaars om een avond te vullen, vooral zij die `morrelen aan hun eigen discipline.' Het kunstenaarsduo Driessens/Verstappen maakte een werk met kunstgenererende software, dat gisteren te zien was op de openingsavond. Het scherm trilde, bolde en wiebelde onder begeleiding van onheilspellende geluiden. Ook multimediakunstenaar Peter Missotten – van onder meer de decors van de voorstelling Bezonken Rood en de opera Rage d'Amour van Guy Cassiers – exposeert een werk.

De jonge componist Merlijn Twaalfhoven beleeft in het Pleinmuseum zijn vuurdoop als beeldend kunstenaar. Met langzaam opgebouwde spanning toont hij de schoonheid van het vluchtige in beeld en geluid. Choreograaf Piet Rogie vatte de vorm van het paviljoen op als een groot liggend naakt, en vertoont er vier korte dansfilms op.

Frans Haks, de oud-directeur van het Groninger museum die de opening voltrok, vond de nieuwe manier van exposeren niet alleen goed om subsidiegevers, beleidsmakers en museumdirecteuren wakker te schudden, maar vooral handig. ,,De openingstijden van de klassieke musea zijn eigenlijk belachelijk. Op tijden dat iedereen werkt, zijn zij open. Naar het Pleinmuseum kun je op je eigen tijd.''

Pleinmuseum. T/m 20 sept. Meer info: www.pleinmuseum.nl

Dit artikel verscheen op 25/6 in NRC Handelsblad.