Een schlemielige jongeman met een aardappelgezicht en een grote ronde bril, Jacob Dirk Spijkerman, bluft zich met zijn cabaretgroep ‘Dubbel en Dwars’ het podium op bij een grote vredesdemonstratie in 1981. De rest is geschiedenis.

Van de planken rolt de cabaretier een paar jaar later de radio- en televisiestudio’s in. Met zijn satirische actualiteitenprogramma Kopspijkers behaalt Spijkerman in 2002 recordkijkcijfers van zo’n 3 miljoen kijkers per uitzending. Jack Spijkerman is een autoriteit geworden op het gebied van politiek en geëngageerd cabaret op de buis. Na 23 jaar VARA verdwijnt hij naar de commerciële omroep. Door Elda Dorren.

Jack Spijkerman (1948) groeit op in een gereformeerd gezin in IJmuiden waar hij ook naar school gaat. Al jong is hij actief als bassist in de schoolband en als speler in het schoolcabaret. Hij studeert aan de Pedagogische Academie in Haarlem en wordt leraar Nederlands en handenarbeid aan de MAVO.

Na tien jaar onderwijs gaat hij zijn werk combineren met zijn grote passie: de kleinkunst. Hij vormt de groep ‘Dubbel en Dwars’. De naam – een verwijzing naar een show van Neerlands Hoop – staat voor dubbel van het lachen, dwars tegen alles in. Zijn fanatieke engagement voor met name de vredes- en milieubeweging zijn de grootste inspiratie voor de sketches en nummers.

Bekend is het verhaal dat hij in 1981 de organisatie van de Vredesdemonstratie belde met de boodschap: ‘Ik ben Jack Spijkerman van cabaret Dubbel en Dwars. Ik hoorde dat u mij zocht?’ Zo blufte hij zijn groepje het podium op voor 200.000 man. Impresario Harry Kies zag ze optreden en nodigde ze uit voor het Leids Cabaretfestival waar ze dat zelfde jaar nog de publieksprijs in de wacht sleepten.

Door zijn groeiende bekendheid krijgt Spijkerman een radiocolumn bij VARA-programma ‘Heuvellaan 33’. Na enkele programma’s waar hij gastpresentator is, krijgt hij eind 1985 zijn eigen radioshow, de ‘Steen en beenshow’. In dit zeer goed beluisterde programma neemt hij mensen telefonisch in de maling door ze aan te spreken over onzinwoorden als ‘kluunwapsen’ of een ‘klauwtrekker’. Omdat ze niet willen toegeven dat ze niet weten waar hij het over heeft ontstaan er surrealistische gesprekken. Deze manier van radio maken is hierna veelvuldig gekopieerd.

Vlak na de eerste uitzending van Spijkermans tweede radioprogramma in 1988, ‘Spijkers met Koppen’, maakt hij zijn televisiedebuut. De eerste televisieprogramma’s zijn onsuccesvolle nachtprogramma’s met muziek, cabaret en erotiek. Toch krijgt de IJmuidenaar een tweede kans: in 1993 komt op de late avond ‘Spijkertijd’ op televisie.

In ‘Spijkertijd’ krijgt Spijkerman meer vrijheid. In de ban van de ‘hokjesgeest’ gaat hij op zoek naar de prototypen mensen in de samenleving, en niet altijd even subtiel. Het meer toegankelijker ‘Spijkers’ op prime time op de vroege zaterdagavond lijkt met zijn gesprekken, satire, muziek en opgenomen reportages al een blauwdruk voor ‘Kopspijkers’.

Inmiddels heeft Spijkerman een groep creatieven om zich heen verzameld waaronder Hans Sibbel, Dolf Jansen, Viggo Waas en Peter Heerschop. Met hen maakt hij een rebelse hitsingle ‘One Day Fly’ om tegenwicht te bieden aan de enorme productie van de op dat moment populaire ‘Starmaker’-muzikanten. Ze willen aantonen dat ‘elk baggernummer met goede promotie een hit kan worden’. Het nummer komt de hitlijsten binnen met stip op een.

Het programma ‘Kopspijkers’ hangt inmiddels aan de populariteit van het cabaretpanel, bestaande uit Waas, Heerschop en Lebbis. De kijkcijfers zijn ongekend hoog. Als de succesvolle cabaretiers besluiten ermee te stoppen, is het bestaansrecht van Kopspijkers in het geding. Medewerker achter de schermen Owen Schumacher komt op het idee van de imitaties.

Na drie jaar briljante imitaties is het publiek echter Kopspijkers-moe. Toch wordt er besloten om het jaar 2005 nog een seizoen door te gaan met hetzelfde concept. De hilarische Paul Groot en Schumacher beginnen hun eigen programma ‘Koefnoen’ bij de AVRO.

De Kopspijkers-formule is inmiddels aan België en Duitsland verkocht. Spijkerman zelf wil daar niet gaan presenteren. Hij wil het liefst jong cabarettalent in Nederland een kans geven, maar krijgt daar weinig kansen toe bij de VARA, die het succesvolle format van zijn programma nog een tijd wil exploiteren.

Door de nieuwe plannen van staatssecretaris Medy van der Laan, die alle amusement bij de publieke omroep wil schrappen is de toekomst van Kopspijkers opnieuw onzeker. Bij Talpa/Tien zal de productiemaatschappij van Jack Spijkerman zich bezighouden met de productie en ontwikkeling van amusementsprogramma’s voor televisie.

Het is hem aan te raden eerst een tijdje op vakantie te gaan, gezien het feit dat de laatste tijd bij de VARA de geest uit zijn creativiteit is geknepen. Maar dat kleinkunst de hoofdmoot van zijn nieuwe programma’s zal worden, staat als een paal boven water. Jack Spijkerman is cabaret.