‘Als je gaat vissen, denk dan niet als een visser, maar als een vis,’ zegt Ralph Murphy, auteur van het boek Murphy’s Laws for Songwriting. ‘Vissen bijten namelijk niet omdat ze denken: ‘ha, een lekker stukje roestvrij staal’, maar omdat ze denken: ‘avondeten!’. Als het aas zich niet gedraag als ‘avondeten’ zal de vis ook niet happen. Dat is net zo met nummers schrijven. Je moet exact weten voor wie je schrijft, welk genre, welke sfeer. Je moet bedenken: wat verwacht de luisteraar van me?’

Murphy, die hits schreef en produceerde voor artiesten als Cliff Richards, Shania Twain en Randy Travis is in alle genres thuis: van musical tot rock en zelfs country. Volgens hem moet je exact weten wat je doelgroep wil horen. Murphy: ‘Er wordt altijd gezegd dat de Beatles geboren schrijvers waren. Maar men vergeet dat ze jarenlang avond na avond covers speelden. Daardoor ontwikkelden ze een goed gevoel voor hook, songlengte en woordkeus. Toen ze hun eigen materiaal begonnen te schrijven, hadden ze de blauwdruk voor succes al in zich.’

Bill Padley, schrijver en producer voor onder meer Atomic Kitten, Blue en Simon Webbe, is het roerend met hem eens. ‘Er is geen perfect nummer, net zoals er geen perfecte maaltijd is. De ideale maaltijd voor McDonalds is niet dezelfde als die voor een sterrenrestaurant. Zo is het volmaakte nummer voor Ronan Keating niet hetzelfde als de perfecte song voor The White Stripes. Schrijf dus nooit lukraak, maar gericht. Het is net als met darten. Als je blind in de richting van het bord gooit, win je niet. Je moet mikken op de afzonderlijke vakjes.’

Voor Ralph Murhpy, die zijn eerste nummer één hit in 1965 scoorde en inmiddels een hoge functie bekleedt bij ASCAP, Buma’s Amerikaanse zusterorganisatie, is de perfecte song een perfect verkóópbare song. ‘Dus een nummer dat inkomen genereert voor schrijver en rechthebbende. En inkomen wordt alleen gegenereerd wanneer een zanger, producer, of wie dan ook denkt dat hij geld gaat verdienen met het openbaar uitvoeren van je nummer. Dus je moet je altijd richten op de verkoopbaarheid van de song. We zitten niet voor niets in de ‘music Business’. Ja, met een grote B. Want: wat is er beter dan je rekeningen betalen met iets dat je leuk vindt om te doen?’

Anders, maar niet té anders
Van songwriter en muziekuitgever Eric Beall kwam onlangs het boek The billboard guide to writing and producing songs that sell uit, waarin hij de kenmerken van een commercieel succesvol nummer beschrijft. Volgens hem is de basisformule: ‘Maak iets wat ‘anders’ klinkt, maar niet té ‘anders’. Wanneer je een liedje pitcht bij een A&R manager weet je: ze willen iets dat klinkt als de nummer één van het moment, of juist iets dat verrassend anders is. Het moet passen in de smaak van vandaag, maar ook vers, nieuw en interessant klinken. De truc is om die balans te vinden.’

Beall, die nummers heeft geschreven voor Diana Ross, Joey Lawrence en The Jacksons, is momenteel A&R-manager bij de beroemde onafhankelijke muziekuitgever Shapiro Bernstein. Daarnaast geeft hij colleges aan de Berklee School of Music in Boston. Op zijn Berklee-weblog noemt Beall vier eigenschappen van een verkoopbaar liedje: het heeft tempo, het klinkt geweldig, het heeft een duidelijke stijl en het is positief. Beall: ‘Ja, het moet geweldig klinken, of in elk geval een heel herkenbare stijl hebben. En het is altijd makkelijker iets te pitchen dat up-tempo of agressief is. En dan bedoel ik niet meteen een dance-nummer. Er zijn ook voorbeelden van zachte, akoestische supersongs, maar die hebben dan een hele atmosfeer om zich heen geconstrueerd.’

Voor de Britse dance en R&B-componist en producer Victoria Horn, die veel samenwerkt met Armin van Buuren en songs schreef voor onder anderen Rihanna, Kelly Clarkson, Enrique Iglesias en Kelis, moet er meteen een klik zijn met de luisteraar. ‘Dat kan een melodische of tekstuele connectie zijn. Ofwel het raakte een snaar van onbeantwoorde liefde, een gebroken hart, een gelukkig moment, een gevoel van wraak, een herinnering of het is een fijn meezingnummer in de club. Of,’ lacht ze, ‘het is zo’n aanstekelijk liedje dat je het niet uit je hoofd kunt krijgen zoals Kylie’s I can’t get you out of my head.’

Songteksten
‘Wat ik bij Shapiro Bernstein heb geleerd,’ zegt Eric Beall, ‘is dat A&R managers heel weinig echt goede songteksten onder ogen krijgen. Dus daar kun je punten mee scoren. Een goede tekst is rond een concept opgebouwd. Liedjes zijn kort, zo’n drie minuten, maar toch moeten ze een centraal idee hebben, anders zijn ze alleen een leeg omhulsel. Ze moeten bestaansrecht hebben. Er is een specifieke situatie nodig, belicht vanuit een specifieke hoek, iets origineels. Een songwriter moet verder gaan dan anderen zijn gegaan, anders durven zijn en mensen daarmee grijpen.’

Bill Padley waarschuwt voor al te serieuze teksten in popliedjes, die kunnen afschrikken. ‘Probeer mensen niet op te voeden. Daarvoor kunnen ze Shakespeare lezen. Popsongs moeten de gevoelens van de doelgroep reflecteren. Ze willen iets horen dat voor hen wat betekent. Zing over wat er in hun leven speelt en dan zul je ze uiteindelijk bereiken.’

Victoria Horn, die ook wel opereert onder de artiestennamen Lady V en Miss V, noemt als voorbeeld de tekst van haar nummer This is us, dat onlangs als single werd uitgebracht door Keyshia Cole. ‘Die tekst is beschrijvend, persoonlijk, en heel beeldend.’ Volgens haar zijn er veel factoren die bijdragen aan het succes van een nummer. ‘Opname, stem, artiest, label, media-aandacht, timing, promotie, videoclip, en meer. Het is als het juist in elkaar leggen van een puzzel. Maar eerst moet er een goed liedje zijn.’

Padley stelt dat een lied twee belangrijke kernelementen moet omvatten: een aanstekelijk refrein en een even aanstekelijke titel. Daarom adviseert hij om een nummer achterstevoren te schrijven: ‘Begin bij het einde. Bij de titel. Stel dat ik een lied schrijf met de titel Ik houd meer van mijn computer dan van mijn vrouw, wat overigens niet zo’n beste titel is,’ lacht hij, ‘dan zou die zin het refrein worden, en zou ik in de eerste strofe vertellen dát ik een vrouw heb en een computer, en waarom ik meer van de ene houd dan van de ander. Als je andersom begint, met die twee gegevens, heb je vaak geen idee waar het verhaal gaat eindigen.’

Focus op de single
Het muzieklandschap is drastisch aan het veranderen. Door de opkomst van het legaal en illegaal downloaden en dus het dalen van de cd-verkoop heeft het album aan waarde ingeboet. Beall: ‘Het album zoals we dat kennen is overal ter wereld aan het worstelen, en zal denk ik niet overleven. We zijn weer terug in de jaren vijftig: de focus ligt weer helemaal op de single. Voor songwriters hangt alles dus af van dat ene nummer. Er zullen vast nog wel conceptalbums worden gemaakt in de stijl van Radiohead en Coldplay. Maar voordat je dat kunt doen moet je eerst een hit scoren.’

De druk op liedjesschrijvers wordt groter. ‘De focus moet liggen op die ene hit die zijn weg makkelijk vindt naar de radio, reclame, ringtones, t-shirts en songtekst-websites. Slimme songwriters doen dit al een tijdje. Wanneer je wordt gebeld om een track te schrijven voor een artiest, weet je: ik moet de radiosingle gaan schrijven. Niemand wordt gebeld om de nummer negen op een plaat te componeren. Je moet nog creatiever, grensverleggender, uitdagender, verrassender zijn.’

Victoria Horn en Bill Padley bevestigen dat: ‘Neem geen genoegen met een goed nummer,’ zegt Padley. ‘Het moet geweldig zijn. Focus, focus, focus. En wees je eigen rechter. Ik schrijf liever twaalf geweldige nummers per jaar, dan dertig slechte nummers per maand.’

Voor de beginnende songwriter heeft dit grote consequenties. Beall: ‘A&R Managers verwachten een af product. De concurrentie is groot. Ze willen zich niet inleven in hoe het ooit zou kunnen klinken, ze willen het direct horen. Het moet de sfeer overbrengen van je muziek. Een kladversie is niet meer genoeg.’ Hij lacht. ‘Het is grappig, want het woord ‘demo’ wordt alleen nog gebruikt door liedjesschrijvers. Het is helemaal verdwenen uit de muziekindustrie.’

Eric Beall begrijpt niet dat jonge artiesten hele albums in eigen beheer opnemen. ‘Dat heeft toch geen zin. Breng een nummer per keer uit, of een EP met drie of vier nummers op je MySpace. We gebruiken de nieuwe technologieën met de ideeën van vroeger. Dat is jammer. Gebruik een sneller en compacter formaat om je werk uit te brengen.’

En treed buiten de gebaande paden bij het zoeken naar afnemers van je werk, adviseert Victoria Horn. ‘Televisie, games, speelgoed met muziek, ga zo maar door. Wees niet bang om goede deals te maken. Ooit liet ik Mitsubishi een nummer van mij gebruiken in een tv-commercial. Voor niets. Misschien denk je: die is gek.

Maar het nummer was uitgebracht door een toen nog onbekende groep, Dirty Vegas, die weinig geld had voor promotie, en ik zag het als een kans. Het resultaat was vier maanden aan de top van de hitlijsten, opgenomen worden in zo’n veertig compilatiealbums en een ASCAP Award.’

Wees je eigen uitgever
Dit alles heeft de relatie tussen artiest en platenmaatschappij danig veranderd. Beall: ‘De songwriter moet er voor zorgen dat hij al een fanbase heeft gemobiliseerd via MySpace, YouTube, Twitter en Facebook. Labels willen zien dat een band het in zich heeft een publiek aan zich te binden. Aan de andere kant geeft dat groepen ook meer macht in de onderhandeling: ze staan sterker tegenover die platenmaatschappij dan vroeger. Ze zitten in een betere positie.’

En misschien heeft een band wel helemaal geen platenlabel nodig. ‘Dat is wat je goed moet bedenken,’ zegt Beall. ‘Wat heb ik nodig? Een boekingsagent, een distributeur voor mijn platen, een manager? Vaak ben je het beste af bij een kleine, onafhankelijke boeker of distributeur. Grote labels zijn toch nooit echt goed geweest in marketing, alleen in distributie.’

Eric Beall, die ook tekende voor het boek Making Music Make Money, geeft aan de Berklee School of Music de cursus How to start and operate your own publishing company as a songwriter. ‘Songwriters moeten inzien: op het moment dat je een nummer schrijft, ben je uitgever. Of je het nu wilt of niet. Kijk, je kunt die verantwoordelijkheid uit handen geven aan een grotere of kleinere uitgever, of je kunt het zelf doen. Maar het belangrijkste is dat je inziet dat jij de spil bent. Neem verantwoordelijkheid.’

Zelf was Beall eerst liedjesschrijver en daarna een muziekuitgever. ‘Ik kwam erachter dat de meest succesvolle liedjesschrijvers degenen waren die het best hun eigen pr deden, die de beste netwerken hadden, die hun eigen catalogus goed kenden, en georganiseerd en opgeruimd waren. Want je runt toch je eigen winkeltje. Liedjes schrijven is een hobby. Het uitgeven van die liedjes, dat is een business.’

Een sterk team
‘Leer het nieuwe spel te spelen, dat spel is zo ongelooflijk snel veranderd,’ zegt Bill Padley. ‘Market jezelf, of, als je daar niet goed in bent, zoals ik, zorg dan dat je iemand vindt die dat voor je doet. Ook Horn hamert op het zoeken van de juiste mensen om je heen. ‘Creëer een sterk team om je heen van mensen die in je werk geloven. Vind een mentor en vraag hem naar je werk te kijken, mee te schrijven en het beste uit je te halen.’

Je kunt het niet alleen, vindt ook Beall. ‘Zeker niet als je ook je eigen uitgever bent. Zoek naar goede partners. Je hebt een efficiënt team nodig, en vrienden bij belangrijke organisaties, zoals Buma Stemra. Songwriters moeten leren profijt te hebben van dit soort organisaties. Dat is een sleutelelement in je bedrijfsstructuur.’ Horn: ‘Ja, zorg dat je je aanmeldt bij een auteursrechtelijke organisatie waarmee je je geld ontvangt. Dan heb jij weer meer tijd om liedjes te schrijven.’

Meer info over het Dutch Writers Camp op www.dutchwriterscamp.nl

Dit stuk staat in het huidige BS Magazine.

Hoe werkt het Dutch Writers Camp?

Songwriters konden zich tot en met 31 augustus inschrijven op www.dutchwriterscamp.nl, daarop een profiel aanmaken en liedjes uploaden. Eenmaal ingeschreven, kon iedereen op de diverse profielen stemmen. Want naast het oordeel van een professionele jury weegt ook het aantal stemmen op de site mee. Op 16 september krijgen de ingeschreven songwriters de opdracht een lied te componeren in een bepaald genre.
De tien beste liedjesschrijvers winnen deelname aan het Dutch Writers Camp: vijf dagen lang samenwerken met internationale topschrijvers, masterclasses ontvangen van managers uit de internationale muziekbranche en toegang tot de Amsterdamse Earforce Recording Studio’s inclusief technici en uitvoerende artiesten. Het Dutch Writers Camp vindt plaats van 26 tot en met 30 oktober in Amsterdam. De liedjesschrijver die tijdens de studiodagen het beste liedje schrijft, krijgt de kans zijn nummer door een internationale top artiest uit te laten brengen. Binnenkort wordt bekend gemaakt om welke bekende ster dit gaat.