Als regisseur van klank en beeld drijft Michel van der Aa muzikanten tot het uiterste van hun kunnen. Hij laat orkesten mimen, pianosnaren bespelen als een viool en zangers een duet vertolken met hun geprojecteerde evenbeeld. “Ik wissel snel van de techniek naar de ‘echte wereld’,” legt Van der Aa uit. “In het stuk Memo bijvoorbeeld speelt een violist eerst een stuk muziek, dat hij opneemt met een cassetterecorder. Vervolgens drukt hij op play en speelt hij een duet met zichzelf.”

Het effect is de verbeelding van een interne dialoog. “Want als hij de eerste keer een fout maakt of iemand uit het publiek een boekje laat vallen moet hij daar de tweede keer op inspelen. Hij moet zijn eigen spel, intonatie en timing kunnen reproduceren om samen te zijn met zichzelf. Die extra dimensie brengt het heel erg naar hier en nu.” Het is die confrontatie met het alter ego, die in veel van het werk van de componist terug komt. “Daardoor ziet het publiek daadwerkelijk iets met de musici gebeuren op het podium. Logistiek gezien is het een nachtmerrie als je zo’n stuk weer wilt doen, zeker als je met beeld werkt. Het moet haast wel met dezelfde mensen.”

Sinds 2002 maakt Michel van der Aa (Oss, 1970) muziektheaterproducties waarin de zangers zich in een video als alter ego manifesteren, zoals After Life, Book of Disquiet met Klaus Maria Brandauer en de kameropera One. Maar hij heeft niet altijd zo multimediaal geschreven. “Op een gegeven moment kon ik niet meer alles in noten uitdrukken en begon ik regieaanwijzingen aan te brengen in partituren. Ik was niet meer alleen bezig met hoe het klonk maar ook met hoe het er uit zag. Toen ben ik in New York een regieopleiding gaan doen om echt het vak te leren.”

De muziek is altijd de basis gebleven. “Ik zie mezelf vooral als componist, en dan pas als regisseur. De visuele kant is echt een uitbreiding van mijn vocabulaire. Ik gebruik het alleen als het onderwerp van het stuk erom vraagt; het idee komt op eerste plek en dan ga ik het pas vertalen naar media. Mijn werk wordt altijd door de inhoud gedicteerd.”

Doordat hij zowel componist, regisseur en filmmaker is werkt Van der Aa heel autonoom. “Ik kan zelf bepalen welk deel van een stuk belangrijkste is, en welke delen minder. Die balans zelf kunnen maken is een van de voordelen van mijn aanpak. Dan kun je beter bepalen wanneer de focus ligt op het beeld, en de muziek bijvoorbeeld een kwartier ondergeschikt is of zelfs absent. Dat is lastiger als je werkt met een regisseur.”

Toch is de kunstenaar vaak afhankelijk van een heel team mensen. “Bij een opera bijvoorbeeld zijn er een dramaturg, een dirigent, een decorontwerper met sterke artistieke ideeën, die me tegenspreken en me een spiegel voorhouden. Al in een vroeg stadium wisselen ze met mij van gedachten en word ik geprikkeld.”

Van der Aa denkt niet in bepaalde stijlen of genres, en raakt geïnspireerd door kunstdisciplines als de videoclip, film en beeldende kunst. Ook in zijn communicatie gaat hij multimediaal te werk. “Ik schrijf voor een iets jonger publiek. Bij After Life kwamen veel bezoekers voor het eerst van hun leven naar een opera, een kunstvorm waarvan ze nooit hadden gedacht dat ze er iets mee zouden kunnen. Mijn website is daarom van levensbelang. Om een potentieel geïnteresseerde doelgroep te bereiken gaan we nu ook reportages maken en online zetten voor een kijkje achter de schermen in de aanloop naar premières.”

Dit stuk staat in het zomernummer van BS Magazine

De door Van der Aa herziene versie van After Life is van 28 september tot 4 oktober te zien in het Muziektheater in Amsterdam. Op zaterdag 10 oktober is er een eenmalige reprise van The Book of Disquiet in de zaterdagmatinee van het Concertgebouw.