Maria Schneider is een bijzonder mens. Een gerespecteerde vrouwelijke jazzcomponist die haar composities uitvoert als dirigent van een eigen bigband en Grammy-winnende cd’s in eigen beheer uitgeeft dankzij donaties van fans: dat zie je niet vaak. Met The Maria Schneider Jazz Orchestra kwam ze vorig jaar al naar North Sea Jazz, maar dit jaar dirigeerde ze er de Codarts Bigband, die werk van haar speelde.

De muziek van Maria Schneider (Windom, 1960) wordt geroemd als charmant, gelaagd en meeslepend. Haar melodieën lijken eenvoudig en sereen, maar zitten vol complexe ritmes en contrapunt. ‘Mijn werk lijkt op het landschap in Minnesota waar ik ben opgegroeid. Aan de oppervlakte is er niets, maar als je er meer tijd doorbrengt ontdek je een prachtig gedetailleerd en complex ecosysteem.’

Als peuter leerde ze al dat er voorbij de oppervlakte veel te ontdekken valt. ‘Onze juf zette ons vaak buiten in het gras of op de aarde en trok een cirkel op de grond. We moesten dan alles observeren wat er binnen die cirkel gebeurde. Meestal waren het simpele dingen als een mier die een dode vlieg versleepte.’ Ze lacht. ‘Maar zo leerden we dat wat voor de een gewoon modder is, voor de ander een hele wereld is.’

Schneider schrijft zeer autobiografisch. ‘Mijn muziek is altijd verweven met mijn leven. Ik kan niet op commando een stuk voor trompet van twintig minuten schrijven. Ik kan ook niet schrijven vanuit een ‘interessant muzikaal idee’. Er moet een gebeurtenis zijn in mijn leven, een gevoel van waaruit ik vertrek. Anders betekent het niets. Muziek maken is voor mij altijd een manier geweest om ergens in te duiken, mezelf ergens in te verliezen.’

Haar schrijfproces is cyclisch. ‘Ik probeer mijn levensweg in geluid vast te leggen. Als ik ga zitten schrijven komen er flarden muziek in me op. Die muziek is als een soundtrack die me herinnert aan een bepaalde situatie. En die herinnering beïnvloedt de muziek weer. Zo gaat het maar door.’

Uiteindelijk komt alles vanuit de jeugd, vindt Schneider. ‘Ik zou nooit meer op de prairie van Minnesota kunnen wonen, maar mijn identiteit, mijn charme is er wel gevormd. Al mijn verhalen komen er vandaan.’ In haar lessen adviseert zij leerlingen naar hun eigen verhalen te zoeken. ‘We kijken naar ons eigen leven en denken: er is niets exotisch aan. Maar we hebben allemaal een uniek verhaal. Begin dat te respecteren. Daar zit je creatieve stem. Je kunt de techniek leren van anderen, maar dat verhaal is jouw weg. Vertel het.’

Schneider gebruikt in haar werk een enorme keur aan invloeden, van klassieke muziek en flamenco tot Peruaanse landó en Braziliaanse choro. ‘Muzikaal ben je wat je eet,’ zegt de componiste, die ook een grote voorliefde heeft voor vogelgeluiden. Die geluiden komen regelmatig voor in haar composities en optredens. ‘Ook die fascinatie komt uit mijn jeugd. Toen ik klein was vloog zich een keer een zwartsnavelkoekoek te pletter tegen ons raam. Een vogelaar uit een naburig dorp, die daarop afkwam, nam me daarna vaak mee vogels kijken in de omgeving. Nu ik in New York woon ga ik elke lente vogelen in Central Park. Wist je dat het de twaalfde beste plek is in de VS om vogels te kijken?’ Ze grinnikt. ‘Ik doe het nu zes jaar.’

Met allerhande instrumenten bootst Schneider de vogelgeluiden na. ‘Ik kocht houten fluitjes in Brazilië. Soms verdeel ik zo’n twintig fluitjes over het publiek, zodat de geluiden overal vandaan komen. Laatst deden we dat in de buurt van Brussel, tijdens een festival in het bos. De vogels werden helemaal gek en begonnen als verwoed hun territorium te verdedigen.’

Ook het verkopen van haar muziek doet Schneider op een bijzondere manier. Via de website ArtistShare verzamelt ze donaties totdat ze aan een nieuwe cd kan beginnen. Ze was de eerste artieste die een Grammy won voor een plaat die enkel via het web te koop was. ‘Daar ben ik wel trots op. Kijk, dit hele idee is ontstaan uit noodzaak. Mijn laatste cd kostte 170.000 dollar. Dat krijg je nooit terugverdiend bij een label. Nu vloeit 85 procent van de inkomsten naar mij terug.’

Ze doet veel voor de donateurs terug. ‘We documenteren het hele compositieproces in filmpjes, er zijn partituren te downloaden, speciale karaoke-versies voor instrumentalisten, films over hoe bepaalde solo’s gespeeld worden. Zo wordt de donateur deel van het proces. En de man die het meest had betaald aan mijn laatste cd, die heb ik gewoon meegenomen naar de Grammy-ceremonie!’

Dit stuk staat in het zomernummer van het Codarts Magazine