Er was het jaar dat er een hond meejankte met het vraag- en antwoordkoortje ingezet door Youssou N’Dour. Er was de editie dat Carlinhos Brown extatische feestgangers doopte in het ondiepe water tussen podium en tribune. En afgelopen jaar scandeerden 5000 - voornamelijk blanke - toehoorders onder de brede sterrenhemel ‘Say it out loud, I’m black and I’m proud’ symbolisch met Pee Wee Ellis en Cheikh Lô mee.

Weinig festivals zijn zo geïntegreerd met de natuurlijke omgeving als Pirineos Sur, voluit Festival Internacional de las Culturas. Het evenement, dat al zeventien jaar in juli wordt georganiseerd en ruim twee weken duurt, vindt plaats rond het stuwmeer van Lanuza. Dat ligt in de Spaanse provincie Huesca, zes kilometer onder de Franse grens in het midden van de Pyreneeën. Waar in de winter het naburige skistation van Formigal een mierennest is van wintersporttoeristen, ligt het hooggebergte er in de zomer weids, zonnig en loom bij.

Bij de schemering barsten de concerten los: het programma balanceert tussen traditionele niet-westerse muziek, hippe cross-overs, wereldjazz en etno-elektronica. Afrika overheerst, naast grote porties muziek uit de Balkan en Latijns-Amerika. Er zijn twee podia: één in het pittoreske bergdorpje Sallent del Gallego, waar door de week gratis concerten en workshops plaatsvinden. En één groter podium aan de overkant van het meer, waar in het weekend de ‘grote namen’ optreden.

Door de jaren heen hebben op die drijvende bühne – de toeschouwers bevinden zich op de waterkant – artiesten als Khaled, Gilberto Gil, Alpha Blondy, Paco de Lucia, Oscar D’Leon, Orchestra Baobab en Souad Massi opgetreden. Ook is er elk jaar een culturele uitwisseling: in 2008 bijvoorbeeld reisden jonge hiphoppers uit Zaragoza af naar Dakar om te musiceren met Senegalese rappers. De Afrikanen kwam op hun beurt naar Europa, waar ze tijdens Pirineos Sur gezamenlijk een vreugdevol, explosief en bij vlagen ontroerend concert gaven.

Het festivalpubliek is op te delen in twee groepen: de helft bestaat uit jonge hippies, die zo onopvallend mogelijk het verbod op wildkamperen negeren en ’s avonds genereus uitgevallen joints en liters bier rond laten gaan; verder zijn het muziekliefhebbers van jonge en middelbare leeftijd die al dan niet met kinderen in hotels verblijven en overdag wandelen, kajakken of zwemmen in de idyllische omgeving. De sfeer is gemoedelijk, zowel overdag als ’s avonds.

Doordat er in de dorpen waar het evenement plaatsvindt verder weinig gebeurt in juli, ontstaat er tijdens Pirineos Sur een kleine gemeenschap. Een microkosmos, waarin bezoekers, journalisten, artiesten, marktkooplieden en organisatie elkaar continu tegenkomen. Zo kan het zijn dat je de Soedanese zangeres Rasha met haar dochtertje tegenkomt in de buurtsuper, de dames van Noura’s groep in goudglimmende Mauritaanse kledij in de lobby van je hotel zitten te keuvelen, of de Senegalese marktkoopman ’s avonds naast je staat te dansen.

Zelfs de barman van het hotel waar de meeste artiesten verblijven, kijkt elk jaar uit naar het festival. Op een ochtend – waarop hij twee uur te laat opent – zet hij, voordat hij aan de café con leche begint, een plaat van Salif Keita op. ‘Want,’ zegt hij, ‘Keita is goed tegen de kater.’

Aan de bar zitten die ochtend ook Ray Lema en enkele leden van zijn Saka Saka Band. Ze hoeven pas over een week te spelen, maar Pirineos Sur is genereus met uitnodigingen. Door de zo ontstane overlap tussen verblijf van de artiesten is het festival een geliefde ontmoetingsplek en wordt er vaak tot in de vroege uurtjes gejamd in de hotelbar of in de enige disco in de buurt.

Het personeel van die discobar is wel wat gewend, maar trekt toch de wenkbrauwen op wanneer de drummer van Ray Lema en de oudere percussionist van de Congolese rumbaband Kekele op een paar barkrukken met de dj beginnen mee te spelen. Pas wanneer de inmiddels beschonken Afrikaan zijn solo wil bekronen met zijn achterwerk maar zijn grote lijf een enorme smak maakt, komen de barjongens in actie. Terwijl ze de Congolees overeind helpen, lijken ze te denken: ‘Ach, het is maar een keer per jaar’.

De charme van het festival is tevens zijn grootste vijand: de laatste jaren begint het uit zijn voegen te barsten. De weekends zijn steevast uitverkocht (vijfduizend kaarten per avond) en er wordt gesproken over uitbreiding. De middenstand en de huiseigenaren, die gouden zaken doen in juli, zijn voor schaalvergroting. Maar gelukkig lijkt het er op dat de organisatie zal kiezen voor het behoud van de oorspronkelijke grootte. Want alleen dan blijft de zomerse traagheid, de toevallige en niet zo toevallige ontmoetingen en ervaring gewaarborgd van de muziek, die midden tussen de bergtoppen, de sterrenhemel en het rimpelloze water een ongekend magische lading krijgt.

Dit stuk staat in het zomernummer van Mixed Wereldmuziekmagazine.

Pirineos Sur, Festival Internacional de las Culturas, 9 – 25 juli 2009

Programma 2009: o.a. Willie Colón, Maceo Parker, The Wailers, Taj Mahal, Omara Portuondo, Pablo Milanés, Mariza, Marianne Faithful, Ojos de Brujo, Shantel & Bucovina Club Orkestar, Otros Aires, hiphop uit Maghreb, Latijns-Amerika en Brazilië en een muzikale uitwisseling met het festival Boulevard in Casablanca.

Plaats: Sallent del Gállego in de Tena-vallei (Valle del Tena)

Bereikbaarheid: de stad Huesca is vanuit Madrid en Barcelona per trein en bus te bereiken, daarna is het openbaar vervoer vrijwel nihil. Kom dus met de auto of huur er een in Huesca, Zaragoza of Frankrijk.

Website: www.pirineos-sur.es