Sinds 1996 scout Music Crossroads naar muzikaal talent in de armste gebieden van zuidelijk Afrika. Hoogtepunt van de zoektocht is de jaarlijkse interregionale competitie, waarvan de hoofdprijs een tournee is naar Europa. Dit jaar viel de eer te beurt aan de Malawische groep Body, Mind & Soul. Bandleider Davie ‘Street Rat’ Luhanga: “We speelden op hetzelfde tijdstip als twee olifanten, toch hadden wij, de ratten, een zee vol enthousiast publiek in onze tent.

Het is zaterdagavond, ‘prime time’ op het Brusselse festival Couleur Café. Op drie verschillende podia spelen gelijktijdig de publiekstrekkers Tiken Jah Fakoly, Raul Paz en de onbekende nieuwkomer Body, Mind & Soul uit Malawi. Diens bandleider Davie Luhanga brengt met aanstekelijk plezier strakke afrobeat, reggae en Afrikaanse pop. Hij springt, danst en zingt vol overgave. Het meedansende en -joelende publiek vraagt om meer. Een toegift volgt.

Even na het optreden bejubelt Luhanga, die onder de artiestennaam ‘Street Rat’ opereert, dronken van geluk – en wellicht ook van iets anders – de avond. “We speelden op hetzelfde tijdstip als twee olifanten, toch hadden wij, de ratten, een zee vol enthousiast publiek in onze tent. De ratten hebben het geflikt!” juicht hij.

Luhanga en zijn band zijn in Europa dankzij het winnen van de interregionale muziekwedstrijd van Music Crossroads Southern Africa. De organisatie is onderdeel van het wereldwijde netwerk Jeunesses Musicales International, dat ten doel heeft de jeugd door middel van muziek zelfbewuster, onafhankelijker en meer participerend te maken. Sinds 1996 dingen elk jaar jongeren uit Mozambique, Zimbabwe, Malawi, Tanzania en Zambia mee naar de prijs.

Tijdens de competitie in zuidelijk Afrika nemen de jonge muzikanten – van traditioneel tot pop – deel aan een reeks workshops over liedjesschrijven en ondernemerschap, maar ook over relaties, de positie van de vrouw en AIDS. De songteksten van Body Mind & Soul over kindermishandeling en machomannen lijken erdoor geïnspireerd. Ze staan op hun eerste cd Kwacha Malawi - ‘Goedemorgen Malawi’ - die in hoofdstad Lilongwe is opgenomen en in Brussel werd geproduceerd door Poney Gross van het platenlabel Zigzag World. Met de Belgische hoofdstad als thuisbasis was de band twee maanden lang op tournee door Nederland, Spanje, Engeland, Ierland, Kroatië, Oostenrijk en Duitsland.

Bandleider Street Rat (26) van Body Mind & Soul, die tevens componist, leadzanger en percussionist is, maakt zijn hele leven al muziek. “Na de middelbare school had ik geen baan, geen doel en zwierf ik maar een beetje rond,” vertelt hij. “Ik dacht: waarom probeer ik het niet in de muziek?” Dat was niet gemakkelijk in het Noord-Malawische Mzuzu. “Ik richtte steeds bandjes op, maar de bandleden liepen elke keer weg omdat er niets te verdienen viel.”

“Daar komt bij dat er geen instrumenten te vinden zijn,” vertelt geluidsman Lemekeza Phiri, program manager bij Music Crossroads en tevens een bekend toetsenist in Malawi. “Een blazerssectie vinden voor je band is bijvoorbeeld onmogelijk. De enige saxofonisten of trompettisten zitten in de brass band van het leger. Niemand anders komt aan zulke dure instrumenten. Bovendien doen er geruchten dat je van blaasinstrumenten tuberculose op kunt lopen. Dat is allemaal wel aan het veranderen, maar het gaat langzaam, heel langzaam.”

Volgens Street Rat zijn ook zangeressen bijna niet te vinden. “Ouders denken vaak dat als hun dochters dansen en zingen, ze in de prostitutie belanden.” Internationaal directeur Dag Franzen onderschrijft dit met cijfers: “Van onze deelnemers in het conservatieve Malawi is slechts vier procent vrouw. Er is sowieso amper een muzikale infrastructuur. Malawi heeft een of twee radiostations en geen enkele concertzaal. En in deze vijf landen samen, met zo’n 100 miljoen inwoners, zijn er in totaal vijf – onbetaalbare – muziekscholen.”

Daarom melden zich jaarlijks steeds meer jonge artiesten bij Music Crossroads, dat voor gratis muzieklessen zorgt. “De organisatie wordt steeds bekender in Zuid-Oost Afrika,” zegt Phiri. “Niet alleen door het plakken van posters en het verschijnen van advertenties op radio, tv en in kranten, maar vooral omdat jongeren horen dat een band als Konga Vibes (de winnaars van vorig jaar, red.) op tournee naar Europa is geweest. Dat willen ze ook.”

Ook Street Rat is van plan jonge artiesten te helpen. “Er was veel tijd en moed voor nodig om te komen waar ik nu ben. Ik wil laten zien dat als je vecht, het wel degelijk mogelijk is te leven van je muziek.” Poney Gross: “Konga Vibes heeft bijvoorbeeld vorig jaar in Europa een professioneel keyboard gekocht en dat neergezet in het Music Crossroads-centrum, middenin een sloppenwijk van Lilongwe. De ruimte fungeert nu als opnamestudio voor lokale bandjes, en is inmiddels winstgevend.”

Op tournee probeert Music Crossroads de winnende band niet alleen veel media-aandacht te geven, maar ook informatie te laten uitwisselen met leeftijdgenoten van hier. Zo repeteerde Body Mind & Soul in Ierland drie dagen lang met een rockband, gingen de acht bandleden in Amsterdam langs bij de Surinaamse meesterpercussionist Ponda O’Brien en speelden ze in diezelfde stad een aantal concerten op middelbare scholen.

Hoewel de Nederlandse kinderen aanvankelijk lacherig achterover hingen in hun stoelen en geen aandacht schonken aan de energiek spelende band, veranderde dat op slag toen Street Rat over zijn overleden moeder begon te zingen. De een na de andere scholier barstte in tranen uit bij zijn emotionele klaagzang in de Noord-Malawische taal Kiangonde: een interculturele uitwisseling volgens de schoolboekjes, waar alle getuigen nog lang stil van waren.

Dit stuk staat in het augustu-septembernummer van Mixed Wereldmuziekmagazine.

www.jmi.net
www.music-crossroads.net
www.myspace.com/bms2008