In het eerste beeld zien we een chocolade paashaas. Een heet strijkijzer wordt tegen zijn snuit aangezet. Langzaam stroomt de chocola in smeuïge, goudbruine golven langs het ijzer naar beneden. Een halve, holle pop blijft over. Dan is er een föhn. En een nieuwe paashaas. Het effect is mogelijk nog dramatischer: door de warme wind smelten de wangen, oren en ogen van het beestje tergend traag, op de maat van Nathan Larsons repetitieve, deprimerende muziek. Dramatisch valt de kop er af.

Het filmpje van grafisch ontwerper en kunstenaar Sander Plug en regisseur en schrijver Lernert Engelberts – waarin zij met een gloeiende lamp nog een beest ‘de dood in jagen’ – roept verschillende associaties op. Is het een statement over de opwarming van de aarde? Een actie tegen bont of overmatig consumentisme? Schreeuwt Plug, net als de kuikentjes vergassende tv-kok Jamie Oliver, om aandacht voor onmenselijke praktijken in de bio-industrie?

Niets van dat alles, verklaart hij in zijn atelier bij het Amsterdamse Westerpark. Het is simpelweg een kinderkunstfilmpje voor het project Grote Kunst voor Kleine Mensen van Cut’ n Paste en de KRO. “We wilden kinderen laten zien dat ze niet altijd kunnen krijgen wat ze willen,” vertelt Plug. “Door iets liefs als een paashaas op een esthetische manier te smelten wilden we hen wakker schudden uit hun comfortabele leventjes. Maar wel in een kleurrijke en voor kinderen herkenbare omgeving.”

De dag van de uitzending regende het telefoontjes bij de KRO. “Van ouders die hun kroost in tranen hadden zien uitbarsten bij het zien van de beelden,” vertelt Plug. Ook elders bleef het pakkende filmpje over decadentie en vergankelijkheid niet onopgemerkt. Het werd opgepikt op internet, waar het al gauw een eigen leven ging leiden. Ook was het onder meer te zien op een filmfestival in Massachussets en bij de opening van het culturele seizoen van Maastricht.

Ondanks dat Sander Plug (1969) geen typisch melancholisch of zwartgallig werk maakt, is Chocolade Haas wel kenmerkend voor hem. Hij balanceert op de bergkam tussen grafisch ontwerp en autonome kunst, en in beide genres is zijn stijl narratief, helder en gelaagd. Zijn werk zit vol ironie, maar heeft ook een heel intiem, persoonlijk aspect.

Hoewel Plug van huis uit industrieel ontwerper is en als art director wordt ingehuurd bij grote reclamebureaus, werd hij na zijn studie vooral bekend als grafisch vormgever van affiches en tijdschriftcovers. “Na mijn afstuderen in Delft kwam ik erachter dat ik grafisch ontwerp eigenlijk leuker vond, kocht ik een computer, en ging ik theateraffiches maken voor een bevriend productiehuis. Affiches vind ik een heerlijk helder medium, scherp afgebakend en tweedimensionaal: je moet iets verkopen met een enkel, simpel beeld. Voor tijdschriftcovers geldt dat ook.”

De bekende poster voor De Vagina Monologen, die hij samen met Marieke Schellart maakte en die meteen een Zilveren Lamp, de Theaterafficheprijs en een Australische ontwerpprijs won, bevat het silhouet van een vrouw, met daarin ondersteboven de foto van diezelfde vrouw, waardoor haar mond ter hoogte van haar kruis komt te zitten en vice versa. Plug: “Eigenlijk een heel simpel ideetje. Ik probeer alles uit te kleden tot de uiterste essentie.”

Het beeld van het vervolg, De Gesluierde Monologen, lijkt van veraf een vrouw in een zwarte burka, maar van dichtbij bekeken blijkt de zwarte stof doorzichtig en zij naakt. “Ik zoek altijd naar een versmelting van het fotografische en het grafische. Die twee lagen worden een soort eenheid. Ik ben altijd bezig met het vormgeven van ideeën, met het communiceren. En ik wil graag heldere, mooie beelden maken.”

Na een aantal jaar van grafisch werk besloot hij van 2002 tot 2004 een master aan het Sandberg Instituut te doen, in de richting Autonome Kunst. “Omdat ik behoefte had om werk te maken voor mezelf, over mezelf, en niet in opdracht van een baas. Ik vroeg me af wat daaruit zou komen.” Het resultaat was vrij confronterend: de verstopte naaktheid en gelaagdheid uit zijn affiches zette door in de autonome projecten. Het werd intiem werk, vaak neigend naar gênant.

Zo deed Plug in 2006 het project S&X rond een ex-geliefde die hij elf jaar niet had gesproken. In een café in diens woonplaats Barcelona interviewde hij hem over hun relatie en intimiteit. Daarna ensceneerden ze samen die eerste ontmoeting, naakt op het podium van een oude modeltekenschool, terwijl leerlingen hen natekenden. Het deel van Sander Plug (S) belandde op een vel, de bijdrage van zijn ex (X) op een ander vel, los van elkaar. “Zo fragmentarisch waren ook onze herinneringen, hij had na elf jaar bijvoorbeeld een heel ander verhaal over wat er allemaal gebeurd was.”

In het verlengde hiervan deed hij voor het BUTT Magazine een interview met een eenmalige bedpartner, getiteld ‘Embarrassing interview with a one night stand’. Hij vroeg de jongen – geheel in strijd met het karakter van een one night stand – hoe hij het had gevonden, wat hij had gemist, en wat hij van Plugs lichaam vond. “Het zijn dingen die je normaal niet doet, maar ik vind het juist prettig om dit soort zaken wel te benoemen.”

Behalve zichzelf confronteert hij ook het publiek met gênante zaken. Zo bouwde hij een ‘darkroom’ voor een presentatie van BUTT Magazine. De toeschouwer gaat een donkere ruimte in. Als hij halverwege is gaat plots het licht aan, en ziet hij waar hij zich eigenlijk bevindt. “Tl-lampen gaan namelijk om sluitingstijd aan in darkrooms, terwijl iedereen nog bezig is,” vertelt Plug.

Ook ironie is hem niet vreemd: voor een feestje van hetzelfde BUTT sneed hij ter versiering slingers van leer. En vrouwen mochten alleen naar binnen als ze een door hem ontworpen zwarte leren snor ombonden.

Die slingers maakte hij met de hand, net als het bontgeschilderde hek van de affiche “Pretpark Nederland”. “Authenticiteit is voor mij het belangrijkste, ook voor Chocolade Haas hebben we alles in een autospuiterij laten verven, zelfs de arm die in beeld komt. Ik vind het een mooi proces, en ik denk ook dat je het ziet als iets gephotoshopt is. Bovendien ben ik dan even bij de computer weg,” lacht hij.

Ondanks dat hij nooit zelf een foto zou bewerken, vindt hij het geen probleem om te knippen en plakken in andermans werk. “Ik werk veel met fotografen, maar mijn ideeën zijn vrij dominant. Daardoor ben ik soms best respectloos voor de foto’s. Nu ben ik meer zelf aan het experimenteren met fotografie, zoals voor de cover ‘Privacy’ voor de VPRO-gids. En aan het filmen. Maar ik werk nog steeds veel samen met anderen, zoals Jouk Oosterhof, Paulien Bremmer en Henk Wildschut.”

Naast art director, grafisch vormgever en autonoom kunstenaar is Plug ook zanger en liedjesschrijver. Hij treedt op onder de naam Meg Schwarzkopf (uit de bekende pangram ‘Meg Schwarzkopf quit yinx blvd’. “In het schrijven ben ik het meest onzeker. Maar net zoals in mijn andere werk zeg ik iets over mezelf, geef ik mezelf bloot. Dezelfde oprechtheid in aanpak uit mijn autonome werk, zit in mijn muziek en teksten.”

Dit artikel staat in het nieuwe nummer van Items.

Cv Sander Plug

Grafisch ontwerper en beeldend kunstenaar Sander Plug (1969) studeerde af aan de Technische Universiteit Delft in de richting Industrieel Ontwerp. Na zijn studie kocht hij een computer en ging affiches maken, waarmee hij drie keer de Zilveren Lamp, en een keer de Theaterafficheprijs en de Australische Silver Bullit-prijs won. Van 2002 tot 2004 volgde hij de Master Autonome kunst aan het Amsterdamse Sandberg Instituut. Sindsdien exposeerde hij Londen, Berlijn, Barcelona, Cambridge (VS) en Chicago. Sander Plug woont en werkt in Amsterdam.