‘Curator for one day is Anna Houwen’, staat er op het beeldscherm. Daaronder staat een lijst videokunstwerken om aan te klikken en op een muur te projecteren in Montevideo, het Nederlands Instituut voor Mediakunst. “Hmmm,” peinst een bezoeker hardop, “Anna Houwen, die ken ik niet.” En dat is precies het punt. Als kunstliefhebber heeft Houwen vanaf haar eigen computer een dagprogramma mogen maken voor de tentoonstelling Video Vortex II. Samengesteld uit de online archieven van Montevideo.

De expositie, die vrijdag in Amsterdam opende, is een reactie van mediakunstenaars op het fenomeen Web 2.0 en daaruit vloeiende websites als Youtube en Myspace. Die nieuwe generatie internet is een democratisch en participerend medium, waarin elke gebruiker, als heer en meester van zijn virtuele domein, zijn fifteen minutes of fame kan hebben. De instant beroemdheid van Anna Houwen is daarom vergelijkbaar met die van het fictieve webpersonage lonelygirl15 en YouTube-zangeres Esmée Denters.

Het gemak waarmee iemand, met behulp van een digitale camera en een internetverbinding, zijn verhaal op internet kan vertellen, is ook onderwerp van het project Myth Engine, te zien op de tentoonstelling. De Australische kunstenares Nancy Mauro-Flude houdt een fotoblog bij, waarvan ze de foto’s achter elkaar projecteert in de expositieruimte. Daarnaast toont ze een zwart computerscherm met in witte letters onophoudelijk het serververkeer, zoals de naam van het geuploade beeld en de hoeveelheid mb’s.

Het werk van Mauro-Flude toont volgens Annet Dekker een veranderende manier van werken. “Het proces is belangrijker aan het worden dan het eindproduct. Met de komst van digitale fotografie en video is ons collectieve geheugen steeds meer een database aan het worden.”

De term vortex (orkaan, draaikolk) refereert aan de overdaad aan beeld waarmee we worden geconfronteerd. Voor zijn Openbare Televisie Skulptuur remixte Jaap de Jonge filmpjes van Park TV, een kunstenaarsinitiatief dat videowerken maakt en verspreidt. Elk van de 32 filmpjes wordt afgespeeld achter een glazen kogel. Deze prisma’s vervormen het oorspronkelijke beeld en creëren zo nieuwe, caleidoscopische – vaak psychedelische en organische – beelden.

Samensteller Dekker plaatste de onafhankelijke, kritische mediakunst van deze tijd ook in een historische context: ze stelt zichzelf de vraag in hoeverre deze democratiserende beweging van het internet lijkt op die van radio en televisie. Dekker: “Vooral in Nederland en België zijn altijd groepen videomakers geweest die op radio en tv uitzonden. Die open collectieven zijn in zekere zin de voorlopers van Web 2.0. Rabotnik bijvoorbeeld, of Park brachten altijd gratis werken uit, en verspreidden die op alle mogelijke manieren. Die open, anarchistische werkwijze zie je ook bij Web 2.0.”

Diezelfde collectieven, overigens allemaal aanwezig op de expositie, maken nu content voor de nieuwe platforms. Dekker: “Park maakt bijvoorbeeld filmpjes voor de PlayStation Portable, en DFM.NU zendt zelfs uit in Second Life. Ze draaien daar filmpjes in hun zelfgebouwde artist space, maar ook bijvoorbeeld live streams uit cultureel centrum De Balie.”

Naast het tonen van kunstprojecten gaat het Dekker natuurlijk om de daadwerkelijke participatie, om het ‘zelf maken’. “Maar dan niet zoals het al online al gebeurt,” zegt zij. “Sites als YouTube hebben strikte kaders, eén format dat iedereen volgt, puur uit gemak. We willen laten zien dat er nog veel meer mogelijk is.” Daarom zijn er dagelijks workshops en presentaties. Er worden Floss Manuals gepresenteerd, gidsen voor gratis software die op het web te vinden is, er zijn GPS-wandelingen door de Amsterdamse wijk De Baarsjes, workshops vlogging en digitale muziekcompositie. Vlak voor het einde van de tentoonstellingsperiode vindt de Video Vortex-conferentie plaats, met discussies en presentaties over thema’s als ‘de toekomst van onafhankelijke videocontent’ en ‘de filmische ervaring van gefragmenteerde videodatabases’.

Wie helemaal niets voelt voor participeren, kan net doen alsof: elke bezoeker van de tentoonstelling krijgt bij binnenkomst een usb-stick waarop hij of zij direct kunstvideo’s, de genoemde Floss-handleidingen en originele, speciaal gecomponeerde ringtones kan downloaden voor op de mobiele telefoon.

Dit artikel stond eind december in nrc.next.