Voordat je champignons of andere paddestoelen uit het schap van de supermarkt haalt, zijn ze gekweekt, geoogst, bewerkt, geconserveerd en getransporteerd naar de winkel. “Stel dat je dat productieproces zou kunnen comprimeren”, dacht Agata Jaworska. De van oorsprong Poolse ontwerpster kwam op het idee om paddestoelen in biologisch afbreekbare doosjes te zaaien en ze tijdens het transport te laten groeien zodat de consument het product oogst als hij het aanschaft. “Transport is tijd- en ruimteverlies. In plaats van het rottingsproces artificieel uit te stellen, laat je het product juist groeien. De vrachtwagen wordt zo een mobiele paddestoelenkwekerij.” En van de proteïnerijke ‘humuslaag’ kun je ook nog soep koken.

Aanvankelijk was het Jaworska te doen om efficiëntie en het inspelen op de huidige obsessie met ‘versheid’, maar gaandeweg begon duurzaamheid ook een rol te spelen. Jaworksa: “De globale voedselketen heeft een slechte reputatie vanwege oneerlijke handel, uitbuiting en vervuiling van het ecosysteem. Door productie met distributie te laten versmelten kan een systematische verandering plaatsvinden. Er zijn geen (onderbetaalde) arbeidskrachten meer nodig en daarmee zou bijvoorbeeld de Nederlandse paddestoelenkwekerij gered zijn. In deze branche neemt het oogsten veertig procent van de kosten in beslag, en Nederland voelt de concurrentie uit lage lonenlanden.”

Toch is er nog geen oplossing voor het transport en paddestoelen kweken op de snelweg klinkt niet erg biologisch. Is dit dan wel een verbetering? Jaworska: “Er is in Nederland niets organisch meer aan champignons kweken: licht, temperatuur, vochtigheidsgraad en het niveau van koolstofdioxide worden kunstmatig beheerst. De kalkrijke voedingsbodem halen we uit Frankrijk en Duitsland, de sporen zijn vaak genetisch gemanipuleerd - voor de spoorloze champignons. Het beste zou inderdaad zijn om paddestoelen te plukken in het bos. Maar wie doet dat hier nog?”

Haar project is geselecteerd voor de biënnale Utrecht Manifest en wordt ook getoond tijdens 'Design and the Elastic Mind' in het New Yorkse MoMa. Het is echter nog in conceptfase. “Er wordt nu een haalbaarheidsonderzoek gedaan in Wageningen,” aldus Jaworska. “Het zal nog zeker vijf jaar duren voordat we echt gaan produceren.”

Dit artikel staat in het januarinummer 2008 van Items.