Rotterdam is een muzikale stad. ,,De gabber ontstond er,” vertelt kunstenaar Gyz la Rivière, ,,inclusief een hele scene aan illegale feesten, er was een grote punkbeweging en Ted Langenbachs MTC-party’s zijn legendarisch. Bij die geschiedenis horen volgens hem ook een paar decennia aan onvergetelijke flyers – de kleine reclamefolders die niet weg te denken zijn uit het clubcircuit.

Samen met voormalig clubeigenaar Fleur Kolk verzamelde La Rivière zo’n 15.000 flyers van Rotterdamse feestjes vanaf de jaren tachtig en selecteerde er daar zo’n 1600 van voor in het boek Flyer’dam. Morgen opent de bijbehorende expositie in Showroom Mama aan de Witte de Withstraat in Rotterdam. De muren van Mama zijn al volgeplakt met flyers in alle mogelijke kleurschakeringen, vormen en materialen.

De flyer is een vluchtig medium dat een evenement aankondigt in de nabije toekomst, en meestal wordt gemaakt onder tijdsdruk. Waarom is dat stukje papier dan toch een boek waard? La Rivière: ,,Het is een stukje papier waarop je als vormgever geen grenzen kent. Bij de folder van een dansgezelschap gelden een heleboel normen, maar op een flyer hoeven eigenlijk maar drie dingen te staan: datum, tijd en locatie. Verder is het net een speeltuin.”

Bovendien is de flyer een afspiegeling van een tijdperk. ,,Juist omdat-ie zo snel gemaakt wordt, laat een verzameling flyers een tijdsbeeld zien.” Van de pamfletachtige gestencilde zwart-wit briefjes eind jaren tachtig en de psychedelisch ogende uitnodigingen voor illegale feestjes met alleen een telefoonnummer, tot de tweekleurige kaarten – de printmogelijkheden verbreedden – en, met de komst van de pc en beeldbewerkingprogramma’s, een explosie aan kleur en vorm.

,,De laatste jaren zie je dat al die technieken door elkaar gebruikt worden,” vertelt Fleur Kolk. ,,Er is veel retro – flyers die uit een ander tijdperk lijken te komen – niet alleen uit stijloverweging, maar soms ook door geldgebrek. Er wordt nu veel meer gespeeld met vormgeving en anti-vormgeving.” La Rivière: ,,Kijk hier, een flyer in de vorm van een Edah-kassabon. Je moet echt zoeken naar de datum, locatie en wie er draaien. Je zou verwachten dat die uit de jaren tachtig stamt, maar hij is uit 2002.”

Het gaat Kolk en La Rivière niet om de beste of de mooiste flyer, maar om creativiteit. Kolk: ,,Je associeert een bepaald handschrift en iconografie met een muziekstijl. Als ik een negerin in bikini zie, dan weet ik zeker dat het gaat om een r&b- of hiphopfeest, en als ik donkere, industriële vormgeving zie, dan is het een technofeestje. Is het een gay party, dan zie ik waarschijnlijk een halfnaakte man met een machinegeweer. Maar een echt goede flyer stijgt daarbovenuit, speelt met die conventies, zet mensen op het verkeerde been.”

Waarom Rotterdamse flyers? La Rivière: ,,Muziek is ontzettend belangrijk in Rotterdam. De uitgaans- maar ook in de flyercultuur toont voor mij de overwinning van de jeugd in de culturele woestijn die Rotterdam was. Vanaf de wederopbouw horen we het geluid van de heipalen, en op een gegeven moment zijn we er maar op gaan dansen.” En lachend: ,,Zo is waarschijnlijk de gabbermuziek begonnen.”

Bovendien, zegt hij, ,,Zij we in Rotterdam dol op archiveren, waarschijnlijk omdat we zijn platgebombardeerd, en we daardoor meer hechten aan ons verleden. Er zijn hier boeken over ‘100 jaar bioscopen’, ‘voetbalclubs’ en ‘kunst in metrostations’, dan hoort er ook een boek over flyers bij. En trouwens, over tien jaar is alle papier misschien wel verpulverd.”

Het was onmogelijk om de flyers chronologisch in het boek te plaatsen. La Rivière: ,,Van een heleboel feesten wist niemand meer precies in welk jaar ze plaatsvonden.” De flyers zijn – ‘als een vlinderverzameling’ – geclusterd op thema, organisatie of design, bijvoorbeeld flyers met plaatjes van auto’s of kinderen, Aziatisch geïnspireerde exemplaren, flyers met Rotterdamse blikvangers als de Euromast of Erasmusbrug. ,,En natuurlijk parodieën en creatief jatwerk,” zegt La Rivière. ,,Het mooiste is dat iedereen er straks zijn eigen interpretatie aan kan geven, zijn eigen verbanden kan leggen. Dichter bij de sound en beat van de stad kom je in elk geval niet.”

Dit artikel stond op maandag 30 juli in nrc.next en op vrijdag 3 augustus in het Cultureel Supplement van NRC Handelsblad.

Info: Flyer’dam, 224 pagina’s, Veenman Publishers ISBN / EAN: 978 90 8690 107 4. Expo: 27 juli – 18 augustus, Showroom Mama, Rotterdam, www.showroommama.nl

Sleutelfiguren in Flyer'dam

- Vormgevers die in de collectie van Flyer’dam steeds weer terugkomen zijn bijvoorbeeld die van 75B (MTC, Now&Wow), die ook de vormgeving van het boek Flyer’dam voor hun rekening namen.

- Maar ook Lost Communication (Bimbo en Urban Unit) en freelancers zoals Daisy Erades die de bekende flyer in de begindagen van club Off_Corso maakte met instructies voor het loungemeubilair. Die flyer haalde alle bladen.

- Leuk detail: op het openingsfeestje (en afterparty) van Flyer’dam - georganiseerd door bar dancing Nikola Tesla - draait een aantal Rotterdamse partykoningen als Ted Langenbach (Now&Wow), David Vunk (Electro Rock), Peter van der Stelt (de Vlerk & Waterfront), Perry (Strictly Techno) en Rufus Ketting (Rotterdamsche Knakendisco).