Wat is Dutch Design? Staat de term – zoals Dingeman Kuilman, directeur van de Premsela Stichting voor Nederlandse vormgeving vindt – voor individualisme, tegendraadsheid en inventiviteit? Of is het simpelweg ontwerp, gemaakt in Nederland? De Nederlandse ontwerpsector worstelt met de vraag. Na het succes in het buitenland van onder meer Droog Design de afgelopen jaren lijkt de term Dutch Design te pas en te onpas te worden gebruikt. Is hij inmiddels oudbakken of juist uitermate actueel? En wat is zijn toekomst?

Sinds 1992 geeft de Beroepsorganisatie van Nederlandse Ontwerpers (BNO) samen met uitgeverij van designbladen BIS elke twee jaar een of meer boeken uit van een pagina of duizend, met de portfolio’s van de ontwerpers die op dat moment in Nederland actief zijn.

De editie van dit jaar heet zelfs Real Dutch Design om aan te geven dat het om een “complete en ongecensureerde” dwarsdoorsnede gaat van het Nederlandse ontwerpklimaat. Meer dan 300 ontwerpers in categorieën als grafisch ontwerp, industrieel ontwerp en interactieve media zijn vertegenwoordigd
Althans, diegenen die lid zijn van de brancheorganisatie. Arme en beginnende (er moet per pagina betaald worden) of onafhankelijke ontwerpers die niet lid zijn van de BNO, zoals de jonge succesvolle illustrator Piet Parra, bureau Experimental Jetset (typografen van het Stedelijk Museum CS) en ontwerper en tijdschriftenmaker Jop van Bennekom, zijn niet vertegenwoordigd.

BNO en BIS hadden dit jaar het Amsterdamse ontwerpbureau ...,Staat uitgekozen om de twee boeken vorm te geven, een klus dat het meer dan formidabel klaarde. De voorkant is van onopvallend grijs gerecycled karton. De achterkant is van transparant, fluorescerend roze en blauw plastic, waarbij de uitstekende letters van het ene deel, zoals de uitgeverij het noemt, ‘mannetje-vrouwtje’ in het andere passen.

Die tweeledigheid symboliseert volgens artistiek directeur Jochem Leegstra van ...,Staat het Nederlandse ontwerp. ,,Aan de ene kant de ‘pop colour’ van de jongere generatie, aan de andere kant het sobere, functionele minimalisme.” Dutch Design is volgens Leegstra zo uiteenlopend en divers als de covers van zijn boeken.
Een discussie over wat Nederlandse ontwerp of Dutch Design nou eigenlijk is of zou moeten zijn woedt voorin beide boeken in tientallen korte essays, gedachten en pleidooien van ontwerpers, architecten, instituten en politiek.

Vormgever Menno Anker van AnkerxStrijbos vergelijkt Dutch Design met belegen kaas: ,,Pittig van smaak maar ook een beetje gewoon. Een goed ambachtelijk product volgens een beproefd recept.” Anderen zien Calvinisme in de simpliciteit van het werk, de ziel van onze zeevarende voorouders in de volhardendheid en de Hollandse handelsgeest in de commercialiteit. Meer dan eens wordt de stimulerende rol van de Nederlandse overheid genoemd, die resulteerde in de bankbiljetten van Oxenaar, de minimalistische postzegels van de PTT en zelfs een logo voor op vuilniswagens.

Maar de meeste contribuanten vinden de term Dutch Design vooral een ‘exportproduct’, bedacht in het buitenland of door “woonbladjournalisten en exportmedewerkers van EZ,” zoals Hans de Gooijer van Pilots Product Design zegt. Ook het woord ‘marketingzet’ valt. minister Brinkhorst van Economische zaken noemt Dutch Design ,,erg in trek bij buitenlandse multinationals.”

Opportunisten zouden daardoor met de term aan de haal zijn gegaan. Ontwerper Joost Overbeek: “Het begrip is nogal een eigen leven gaan leiden. Een soort misplaatst keurmerk waaronder een enorme hoop bagger is gemaakt.” Uiteindelijk is de discussie volgens de meeste ontwerpers navelstaarderij. Zij willen de term helemaal niet bediscussiëren maar met de handen uit de mouwen, blijkt uit hun korte en soms licht geïrriteerde bijdragen.

Wim Crouwel, een van de pioniers van Nederlands ontwerp, verwoordt de algehele tendens het best: ,,Het begrip Dutch Design is een slogan die een voortbrengsel is van onze hedendaagse oneliner-hypecultuur. Het is een middenstandsbegrip geworden en een machteloze poging de korte periode van opleving van het Nederlandse ontwerp te verlengen.” Goede ontwerpers hebben die slogan niet nodig. Het echte Dutch Design zou wel eens niet in deze catalogi kunnen staan, maar zich op straat af kunnen spelen, in de kweekvijver van jong talent. En dat missen we nou net in deze twee mooie boeken.

Te oordelen aan de uitgave zelf, waarvan er 15.000 drietalige exemplaren (Nederlands, Engels en Duits) en voor het eerst enkele duizenden exemplaren in het Chinees gedrukt worden, zou minister Brinkhorst wel eens gelijk kunnen hebben. Er is behoefte aan Dutch Design in het buitenland. De koopmansgeest zijn we nog niet kwijt.

Real Dutch Design 0607
BNO / Bis Publishers
€ 95 (twee delen)
ISBN 90-6369-080-0