De Gouden Kooi gaat veel verder dan Big Brother. Tv-kenners zijn sceptisch, psychologen bezorgd. „Mensen zijn tot veel in staat als het om geld gaat.”

Ze krijgen volgens John de Mol alles wat een miljonair ook heeft: een Ferrari, een schaatsbaan en botox-party’s. En ze mogen alles bestellen wat ze willen, van roomservice tot massages en een prostituee.

De tien deelnemers van het nieuwe Talpa-programma De Gouden Kooi zitten inmiddels in een villa in Eemnes, waar honderd camera’s en tachtig microfoons 24 uur per dag hun doen en laten registreren. De beelden zijn integraal op internet te zien, en dagelijks is er een half uur hoogtepunten bij Talpa op televisie.

De hoofdprijs is de villa zelf (2,2 miljoen euro) plus 1.000 euro per dag die in het huis is doorgebracht. De prijs is vele male hoger dan bij Big Brother, de kip met de gouden eieren waarmee De Mol zeven jaar geleden internationale faam verwierf.

Maar ook de tol is hoger. Minimaal een jaar mogen de kandidaten het huis niet uit. Anders raken ze hun borg van 10.000 euro kwijt. En pas na twee jaar krijgt de winnaar de villa. Als er na één jaar al een winnaar is, krijgt die ‘slechts’ een miljoen euro. De Ferrari zal dus alleen rondjes om het zwembad gaan rijden.

Tijdens een rondleiding in de villa vertelt De Mol: „Het is een ‘Open End Reality Soap’: zolang de kijkers en deelnemers het leuk blijven vinden, gaat het door.” Het kan dus jaren gaan duren, hoewel hij dat niet verwacht.
De televisiemaker noemt De Gouden Kooi in zekere zin een psychologisch experiment. Een experiment, „dat geen enkele ethische commissie goed zou keuren”, denkt sociaal psycholoog Bram Buunk, hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Door de lange afscherming van hun normale leefomgeving zullen de deelnemers volgens Buunk, naast het gebruikelijke heimwee „last hebben van seksuele frustratie, omdat ze hun partner maanden, zo niet jaren, moeten missen. Dat zal leiden tot seksuele relaties binnen de groep.” Bovendien kunnen ze met grote interne conflicten te maken krijgen. „Ik denk dat mensen het niet trekken om in het huis te blijven als er iemand overlijdt, of hun kind ernstig ziek is. Je moet wel heel harteloos zijn om dan te blijven zitten.”

Bij zeer hoge uitzondering mag er iemand, bijvoorbeeld in het geval van een begrafenis, het huis uit, maar alleen als alle huisgenoten toestemming geven. „Dus als er één, plat gezegd, asshole of bitch tussen zit”, zegt John de Mol, „dan gaat het feest niet door.”

Alles lijkt erop gericht het conflict in de hand te werken. De woonkamer is aan de krappe kant, de gang naar de slaapkamers smal, en bij elke hoek die je omgaat, loop je tegen camera’s aan die als koffiezetapparaten op ooghoogte uit de muur steken.

Apart van de tien bewoners lopen er ook nog drie schoonmaaksters, een kok, een ‘poolboy’ en een tuinman in het huis rond. Plus: er zijn alleen tweepersoonsbedden. Je moet dus een partner kiezen. Er slapen acht mensen op de benedenverdieping en twee mensen in een aparte slaapkamer, boven. Binnenhuisarchitect Steven van Manen, die de inrichting van de villa deed, legt uit: „Dat is voor het spelelement, om de deelnemers te triggeren.”

Toch moet het volgens Talpa geen pestshow worden, zoals eerder gevreesd werd door politici. Jan Teurlings, universitair docent televisiestudies aan de Universiteit van Amsterdam, gelooft dat niet. „Al dit soort programma’s zijn erop gericht om conflict uit te lokken. Conflict is nu eenmaal interessanter om te volgen dan een stel gelukkige mensen.”

Waarom doen er dan toch mensen mee? Buunk: „Mensen zijn tot heel veel in staat als het om geld gaat. Ze onderschatten de gevolgen.” Deelnemers van dit soort shows houden er volgens hem vaak iets aan over. „Bijvoorbeeld pleinvrees, of niet meer volledig normaal kunnen functioneren. Er ontstaat voor de deelnemers in het huis een werkelijkheid op zich.”

En wie gaat er winnen? „Degene die de sterkste ruggegraat heeft, en de dikste huid. Of iemand die heel onverschillig is.” Iemand als Natasia (zie kader), die zegt dat ze zich geen zorgen maakt dat ze haar kinderen gaat missen, onderschat volgens hem het programma. „Of ze is een keiharde.”

Dit artikel stond op 29 september in NRC Handelsblad en nrc.next.

De meest opvallende deelnemers:

• Schoonheidsspecialiste Ilona (44) heeft het blad Miljonair voor zich op tafel liggen. „Ik zat net te kijken wat ik allemaal ga bestellen”, lacht ze. Haar vriend een jaar missen vindt ze niet erg, „we doen dit samen.”
• Natasia (32) heeft een dochtertje van 9 en een zoontje van 6. Maar ze denkt niet dat ze een slechte moeder is: „Ik heb ze niet te vondeling gelegd, mijn vriend gaat voor ze zorgen.” Ze vindt het eigenlijk wel fijn om er een jaartje ‘tussenuit te gaan’. De kinderen is ze wel even zat: „Het zijn ook zulke draken!”
• Ook Nicolaas (39) heeft kinderen maar maakt zich om hen geen zorgen, want: „Ze hebben hele goede moeders.”
• Nena van 19 weet niet wat ze met haar leven wil na de mavo. Ze houdt van wandelen met de hond, maar, zegt ze: „Daar kan ik mijn beroep niet van maken.”
• Bart (27) zal zijn familie niet missen: „Ik ben geen dokter, als ze ziek worden kan ik toch niets doen.”
• Brian, een IT-consultant en dichter van 25, ziet het programma als platform voor zichzelf. „Ik ben sociaal sterk”, vertelt hij.

De mening van de televisie-expert:

Volgens Jan Teurlings, docent televisiestudies aan de UvA, is het concept vanDe Gouden Kooi niet nieuw. „Het was het eerste idee voor Big Brother, maar bleek niet haalbaar door de hoge kosten.” Wie gaat er eerder afhaken: de kijkers of de bewoners? Teurlings: „De kijkers, zonder meer. Het is geen sterk format. Bovendien, mensen zijn reality-moe.” Wat voor soort mensen doen mee aan zo’n programma? „Het zijn vooral mensen die graag op tv willen komen. Ze verwachten beroemd te worden. Maar of dat gebeurt, is nog maar de vraag.”