Als we niet oppassen is het internet zoals we dat nu kennen binnenkort geschiedenis, waarschuwt Julien Pain van Reporters Zonder Grenzen (RZG) in Frankrijk. Hij sprak woensdag in Amsterdam bij Expression Under Repression, een seminar van het Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking (Hivos), een vervolg op de eerdere editie in Tunis, vorig jaar november.

Pain verwijst naar de vrijheid en democratie waar het internet vanaf het begin van de jaren negentig voor stond: een gedecentraliseerd, door niemand gecontroleerd informatienetwerk waar iedereen ongehinderd kon publiceren en consumeren. ,,Inmiddels censureren en beperken grote landen als China en Iran hun internet. Sluipenderwijs worden zulke ingrepen ook in het westen bespreekbaar.”

De laatste tijd is er grote ophef over de Chinese situatie ontstaan in het Westen, vooral omdat grote Amerikaanse internetbedrijven als Yahoo informatie van internetgebruikers die zich kritisch uitlaten over de autoriteiten, doorspelen aan de Chinese regering. Die pakt ze dan op en veroordeelt ze vaak zonder proces tot gevangenisstraf.

Ook aan censuur maken westerse bedrijven zich schuldig. Google kwam de afgelopen week in het nieuws toen het zijn ongecensureerde versie van de zoekmachine van het Chinese web afhaalde, en alleen nog de gecensureerde bruikbaar bleef. De Chinese overheid blokkeert sites waarop hun beleid wordt bekritiseerd. Maar ook pagina’s over Tibet of een vrij Taiwan mogen niet.

,,Er gaan geruchten dat er in China meer dan 30.000 politiemensen, maar ook burgers, continu het internet in de gaten houden. Ze infiltreren in chatrooms, internetcafés en studentenverenigingen,” zegt Pain. Volgens cijfers van Hivos zitten nu wereldwijd 58 online journalisten en bloggers in de gevangenis, omdat zij op het internet kritisch schreven over hun regime of er democratische ideeën op na hielden. Van de 58 komen er 50 uit China.

Je kunt je afvragen waarom Google überhaupt wil concurreren met de veel uitgebreidere- evengoed gecensureerde - Chinese zoekmachines. Via de populairste, baidu.com, kun je wel zelfs op muziek en video’s zoeken, met Google niet. De Amerikaanse zoekmachine is dus een beperkt product, maar wil de miljoenenmarkt van China niet mislopen. Pain: ,,Google zal uiteindelijk weggeconcurreerd worden, zeker als ze geen voet bij stuk houden.”

En dat is wat Reporters zonder grenzen adviseert aan westerse regeringen: om multinationals die in dit soort landen werken te onderwerpen aan een wet. En om te zorgen dat ze zich aan die regels houden. ,,Dan heb je iets om op terug te vallen, mocht je in een dubieuze situatie terecht komen. Nu heb je helemaal niets.” Google maakt zich volgens RZG schuldig aan medeplichtigheid met de totalitaire praktijken van de Chinese regering, maar vindt zelf dat het niets verkeerd doet. „Het handelt pragmatisch,” vindt Pain.

Eerder dit jaar klopte RZG aan bij Yahoo toen bleek dat het bedrijf de gegevens van blogger Li Zhi had overhandigd aan de Chinese overheid waardoor deze voor acht jaar werd opgesloten. RSF was ook een van de partijen die ervoor zorgde dat er op dit moment bij het Amerikaanse parlement een wetsvoorstel ligt om internetmultinationals, en dan met name Yahoo, Microsoft, Google en netwerkbedrijf Cisco Systems, die de ‘Great Firewall’ aan de Chinezen leverde, bepaalde regels mee te geven als ze naar het buitenland gaan.

Dat zou volgens Pain ook in Europa moeten gebeuren: ,,Europa is ook niet onschuldig. Weet je wie een groot deel van het Cubaanse internet bezit? Telecom Italia. En de Franse aanbieder Wanadoo biedt breedband aan in Tunesië. Die landen nemen het niet nauw met de mensenrechten en vrijheid van meningsuiting.”

Wie denkt dat het in het Westen zo’n vaart niet zal lopen, vergist zich volgens de Fransman. ,,Drie jaar geleden zei Google dat ze nooit informatie zouden censureren. Kijk wat ze nu doen. De normen veranderen; in naam van de strijd tegen het terrorisme en kinderporno veroorloven de Europese overheden zich ook van alles.”

Een ingekorte versie van dit artikel stond op 12 juni in nrc.next en in zijn volledigheid in NRC Handelsblad.

-----
Op de conferentie waren bloggers aanwezig die kritisch schrijven over de situatie in hun land en over hun leven als cyberdissident.

Jeff Ooi uit Maleisië: www.jeffooi.com
Uit Zimbabwe Taurai Maduna: www.kubatana.net
De Iraniër Hossein Derakhshan: www.hoder.com